Türkiye'de Müştereklerin Savunulması ve Kazanılması

İlk kez kent nüfusunun kır nüfusunu geçtiği 1984 yılından bu yana kentler Türkiye siyasetinin en temel belirleyicisi oldu. Kentlerde ortaya çıkan toplumsal hareketler kaçınılmaz olarak sınıf siyasetini ve neoliberal dönemde şirket-devlet saldırısına karşı müşterek bir siyaseti ortaya koymaya başlıyordu. Önce gecekondulaşma ve kentsel dönüşümün bir sonucu olarak mahalle direnişlerine tanık olduk, mahallelinin kitlesel olarak katıldığı direnişler, talepler ve platformlar özellikle 1990’larda kent hareketlerinin en önemli unsuruydu. 2000’lerde “orta sınıflaşma” ya da daha doğru bir ifade ile işçi sınıfının yapısındaki değişimle birlikte kent hakkı mücadeleleri gelişti.

Kentteki kamusal alanların çitlenmesine karşı Bostancı’da sahile konan turnikelere karşı sahile erişim haklarını savunan, ambalajlı sulara olan bağımlılığa karşı su hakkını talep eden, park ve bahçelerin AVM’leşmesine karşı kent bostanlarını ve parkları koruyan, zincirlere karşı Emek Sineması direnişi gibi kentin kendine özgü dokusunu savunan hareketler ortaya çıktı. 2013’te yaşanan Gezi direnişi ile birlikte ise park ve mahalle forumları, mahalle dayanışmaları, işgal evleri, kent dayanışmaları deneyimlerini yaşadık. Bu deneyimlerin her biri geride birçok kazanımı ve aynı zamanda bazı eksiklikleri miras bıraktı.  

Bu sayfada yayınladığımız tartışma makaleleriyle Türkiye’de müştereklerin savunulmasına dair deneyimleri daha görünür kılmayı
ve dünyadan da örneklerle müşterekleri nasıl kazanabileceğimize dair bir perspektifin geliştirilmesine katkı sunmayı amaçlıyoruz.

Yazarlardan

Toplumsal yeniden üretim alanının geçici bir ân için de olsa müşterekleştirilmesi, başka türden bir şehrin özlemini ama aynı zamanda o şehrin pratik imkânlarını içinde barındırır.
Bu katmanıyla Gezi hem şehrin ihlalinin hem de yeniden kurulması
tahayyülünün bedenleşmiş halidir.

Fırat Genç
Akademisyen - Yazar
Ekonomi sıkıntıya düştüğünde iktidarın ilk müdahale ettiği yerlerin başında müşterekler gelmektedir. İleride ekonominin daha da kötüleşeceği, gündelik yaşamın daha büyük sorunlarla dolacağı akla getirildiğinde kentsel müştereklerden kaynaklanan hareketlerin artacağı, önem kazanacağı söylenebilir.
Bülent Duru
Akademisyen - Yazar

Kapitalizmin iktisadi, toplumsal ve ekolojik yıkımına karşı küresel hareket dalgaları içerisinden “doğmakta olan” müşterekler fikri, hayatta kalmak için olduğu kadar, ortak iyi bir hayatı birlikte kurmak için de iyi bir başlangıç sunuyor.

Begüm Özden Fırat
Akademisyen - Yazar

Gıdayı müşterekleştirmenin siyaseti bir yandan gıdayı müşterek olarak tanımlayacak ve kamusal düzlemde bunun söylemini inşa edecek gıda inisiyatiflerinin kurulması ve örgütlenmesine, bir yandan da gıdayı doğrudan müşterekleştirerek gıda egemenliğini icra edecek ağların örgütlenmesine dayanıyor.

Umut Kocagöz
Araştırmacı - Yazar

Son yıllarda en önemli ve en büyük kitle hareketleri maden ocaklarına, HES'lere, termik santrallere, barajlara ve ormanların kullanıma açılmasına karşı gelişiyor. Bu mücadelelerin deneyimlerini, başardıklarını ve başaramadıklarını "Türkiye'de Müştereklerin Savunulması ve Kazanılması" üst başlığında hazırladığımız tartışma makaleleriyle ele alıyoruz.

Özdeş Özbay
Editör

Makaleler

Umut Kocagöz: Gıdanın Müşterekler Siyaseti

Umut Kocagöz makalesinde endüstriyel gıda sisteminin eleştirisi üzerinden gıdayı bir müşterek olarak tanımlamanın imkânlarını tartışıyor.

Begüm Özden Fırat: Küresel Hareket Döngüleri ve Müşterekleştirme Hareketleri

Begüm Özden Fırat makalesinde müşterekler mefhumunun 1990’ların başından 2000’lere kadar süren karşı küreselleşme hareketi ve Arap Baharı ve “meydan/işgal hareketleri” ile simgeleşen 2010-2013 küresel hareket dalgası içerisindeki tarihsel seyrini haritalıyor.

Doç. Dr. Bülent Duru: Müşterekler Nedir? : Doğal, Kentsel, Sosyal Müşterekler ve Kentsel Toplumsal Hareketlere Etkileri Üzerine

Bülent Duru makalesinde müşterekler kavramının özgürlükçü, katılımcı ve adaletçi bir yönetim biçimine erişme sürecine nasıl bir katkı sunabileceğini analiz ediyor.

Fırat Genç: İstanbul’da Kentsel Muhalefet ve Müşterekler Politikası

Fırat Genç makalesinde aktörleri, talepleri, eylem repertuarları ya da söylemsel stratejileri farklılıklar göstermekle birlikte AKP hükümetleri döneminde ortaya çıkan direniş pratikleri arasında ortaklıklar tespit etmenin, dolayısıyla İstanbul bağlamında kentsel toplumsal hareketlerin belirli bir kuşağından bahsetmenin mümkün olduğunu öne sürüyor.

Hakkımızda